Khởi kiện cấp dưỡng nuôi con: Hướng dẫn chi tiết!

Đáng buồn là sau khi ly hôn, không ít trường hợp cha hoặc mẹ không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con, hoặc không tuân thủ thỏa thuận đã thống nhất trước đó. Khi quyền lợi của trẻ bị ảnh hưởng, người trực tiếp nuôi con hoàn toàn có quyền làm đơn khởi kiện. Bài viết này cung cấp hướng dẫn chi tiết về căn cứ pháp lý, hồ sơ, thủ tục và những lưu ý quan trọng khi thực hiện quyền khởi kiện cấp dưỡng nuôi con tại Việt Nam.

1. Cơ sở pháp lý điều chỉnh quy định về khởi kiện cấp dưỡng nuôi con

Cơ sở pháp lý điều chỉnh quy định về khởi kiện nói chung và khởi kiện cấp dưỡng nuôi con là các văn bản pháp luật sau đây:

  • Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015
  • Luật sửa đổi Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Tố tụng hành chính, Luật Tư pháp người chưa thành niên, Luật Phá sản và Luật Hòa giải, đối thoại tại tòa án 2025
  • Bộ luật Dân sự 2015;
  • Nghị quyết 01/2003/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng pháp luật trong việc giải quyết một số loại tranh chấp dân sự, hôn nhân và gia đình.

2. Cấp dưỡng nuôi con là gì và khi nào cần khởi kiện?

Theo quy định tại Khoản 24 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 giải thích:

“24.Cấp dưỡng là việc một người có nghĩa vụ đóng góp tiền hoặc tài sản khác để đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người không sống chung với mình mà có quan hệ hôn nhân; huyết thống hoặc nuôi dưỡng trong trường hợp người đó là người chưa thành niên; người đã thành niên mà không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình hoặc người gặp khó khăn túng thiếu theo quy định của Luật này.”

Có thể hiểu, tiền cấp dưỡng nuôi con là số tiền mà cha hoặc mẹ không trực tiếp tiếp nuôi con phải chu cấp cho con chưa thành niên (chưa đủ 18 tuổi) hoặc con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.

Theo Điều 110 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con sau ly hôn vẫn có nghĩa vụ cấp dưỡng trong các trường hợp sau:

  •  Con chưa thành niên (dưới 18 tuổi) cần được nuôi dưỡng, chăm sóc và đảm bảo điều kiện sống cơ bản;
  •  Con đã thành niên nhưng mất năng lực hành vi dân sự, không có khả năng lao động hoặc không có tài sản để tự nuôi bản thân.

Nghĩa vụ cấp dưỡng là trách nhiệm bắt buộc, không phụ thuộc vào tình cảm cá nhân giữa cha mẹ, và không thể từ chối với lý do thu nhập thấp nếu vẫn có khả năng kinh tế tối thiểu.

Việc khởi kiện yêu cầu cấp dưỡng thường diễn ra khi:

  • Người có nghĩa vụ cấp dưỡng không tự nguyện thực hiện.

  • Mức cấp dưỡng đã được thỏa thuận nhưng không phù hợp thực tế.

  • Một bên trốn tránh, cố tình né tránh nghĩa vụ.

  • Có thay đổi về hoàn cảnh dẫn đến cần điều chỉnh mức cấp dưỡng.

Trong mọi trường hợp, mục tiêu chính của yêu cầu cấp dưỡng là bảo vệ quyền lợi của trẻ em, đảm bảo con được chăm sóc và phát triển đầy đủ.

Bạn vui lòng tìm hiểu về vấn đề cấp dưỡng nuôi con tại bài viết sau: Đòi tiền cấp dưỡng nuôi con

3. Ai có quyền khởi kiện cấp dưỡng nuôi con

Tại Điều 119 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định về người có quyền yêu cầu thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng gồm:

  • Người được cấp dưỡng, cha, mẹ hoặc người giám hộ của người đó, theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự, có quyền yêu cầu Tòa án buộc người không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng phải thực hiện nghĩa vụ đó.
  • Cá nhân, cơ quan, tổ chức sau đây, theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự, có quyền yêu cầu Tòa án buộc người không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng phải thực hiện nghĩa vụ đó:
    •  Người thân thích;
    •  Cơ quan quản lý nhà nước về gia đình;
    •  Cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em;
    •  Hội liên hiệp phụ nữ.
  • Cá nhân, cơ quan, tổ chức khác khi phát hiện hành vi trốn tránh thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng có quyền đề nghị cơ quan, tổ chức quy định tại các điểm b, c và d khoản 2 Điều 119 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 yêu cầu Tòa án buộc người không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng phải thực hiện nghĩa vụ đó.

4. Thẩm quyền giải quyết đơn khởi kiện cấp dưỡng nuôi con

Xét thẩm quyền theo cấp: Theo quy định tại Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự được sửa đổi bởi Khoản 2 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Tố tụng hành chính, Luật Tư pháp người chưa thành niên, Luật Phá sản và Luật Hòa giải, đối thoại tại tòa án 2025 có hiệu lực từ ngày 01/07/2025, Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết tranh chấp về cấp dưỡng.

Xét thẩm quyền theo lãnh thổ: Các tóa án sau có thẩm quyền giải quyết đơn khởi kiện cấp dưỡng nuôi con:

  • Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc (theo điểm a khoản 1 điều 39 Bộ Luật tố tụng dân sự 2015)
  • Nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi mình cư trú, làm việc, có trụ sở giải quyết (theo điểm c khoản 1 điều 40 Bộ Luật tố tụng dân sự 2015)

Như vậy, Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn hoặc nguyên đơn cư trú, làm việc có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những tranh chấp về về cấp dưỡng.

5. Hồ sơ khởi kiện cấp dưỡng nuôi con

Khi cha hoặc mẹ không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con như đã thỏa thuận hoặc theo bản án, quyết định ly hôn của Tòa án, bên còn lại có quyền khởi kiện yêu cầu cấp dưỡng. Để thực hiện thủ tục này, người khởi kiện cần chuẩn bị đầy đủ các loại giấy tờ sau:

Đơn khởi kiện

  •  Sử dụng Mẫu số 23-DS ban hành kèm theo Nghị quyết 01/2017/NQ-HĐTP;
  •  Ghi rõ: thông tin người khởi kiện và bị kiện, quan hệ giữa hai bên, nội dung yêu cầu (cấp dưỡng), lý do yêu cầu, căn cứ pháp lý và các tài liệu chứng minh;
  •  Trình bày cụ thể hoàn cảnh hiện tại của con (tuổi, tình trạng học tập, sức khỏe), và lý do người bị kiện không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng.

Giấy tờ tùy thân: Bản sao có chứng thực hoặc bản sao kèm bản chính để đối chiếu: + Căn cước công dân (hoặc chứng minh nhân dân, hộ chiếu) của người khởi kiện;

Bản án hoặc quyết định ly hôn

  •  Bản án, quyết định công nhận thuận tình ly hôn hoặc quyết định giao quyền nuôi con có hiệu lực pháp luật;
  •  Đây là cơ sở xác định trách nhiệm cấp dưỡng của cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con.

Giấy khai sinh của con

  •  Bản sao giấy khai sinh của con, để chứng minh quan hệ cha – mẹ – con và độ tuổi của người được cấp dưỡng;
  •  Nếu con đã thành niên nhưng mất khả năng lao động, cần bổ sung tài liệu y tế xác nhận tình trạng sức khỏe.

Chứng cứ chứng minh nghĩa vụ và khả năng cấp dưỡng

Tài liệu về thu nhập, tài sản của người bị kiện như:

  •  Hợp đồng lao động, bảng lương, sao kê tài khoản ngân hàng;
  •  Giấy tờ nhà đất, tài sản giá trị lớn do họ sở hữu.
  •  Tài liệu cho thấy họ có điều kiện kinh tế nhưng vẫn không cấp dưỡng (tin nhắn, ghi âm…).

Các tài liệu khác có liên quan

Tùy từng vụ việc cụ thể, có thể bổ sung các giấy tờ như:

  •  Giấy xác nhận đang nuôi con của địa phương;
  •  Biên bản thỏa thuận về cấp dưỡng trước đó (nếu có);
  •  Văn bản thể hiện người bị kiện né tránh, từ chối nghĩa vụ cấp dưỡng.

Xem thêm: VIẾT ĐƠN KHỞI KIỆN

hồ sơ khởi kiện cấp dưỡng nuôi con
Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ khởi kiện cấp dưỡng nuôi con rất quan trọng – Nguồn: Luật Thái An

6. Quy trình khởi kiện cấp dưỡng nuôi con

Khi một bên không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng cho con theo bản án hoặc thỏa thuận sau ly hôn, bên còn lại có quyền khởi kiện ra Tòa án để yêu cầu buộc thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng. Quy trình khởi kiện bao gồm các bước cụ thể như sau:

6.1. Nộp đơn khởi kiện

Người khởi kiện gửi đơn khởi kiện kèm theo tài liệu, chứng cứ mà mình hiện có đến Tòa án có thẩm quyền giải quyết vụ án bằng các phương thức sau đây:

  •  Nộp trực tiếp tại Tòa án;
  •  Gửi đến Tòa án theo đường dịch vụ bưu chính;
  •  Gửi trực tuyến bằng hình thức điện tử qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án (nếu có).

Xem thêm: NỘP ĐƠN KHỞI KIỆN NHƯ THẾ NÀO ?

6.2. Tòa án tiếp nhận và xử lý đơn khởi kiện cấp dưỡng nuôi con 

Bước 1: Tòa án qua bộ phận tiếp nhận đơn phải nhận đơn khởi kiện do người khởi kiện nộp trực tiếp tại Tòa án hoặc gửi qua dịch vụ bưu chính và phải ghi vào sổ nhận đơn; trường hợp Tòa án nhận đơn khởi kiện được gửi bằng phương thức gửi trực tuyến thì Tòa án in ra bản giấy và phải ghi vào sổ nhận đơn.

Khi nhận đơn khởi kiện nộp trực tiếp, Tòa án có trách nhiệm cấp ngay giấy xác nhận đã nhận đơn cho người khởi kiện. Đối với trường hợp nhận đơn qua dịch vụ bưu chính thì trong thời hạn 02 ngày làm việc, kể từ ngày nhận đơn, Tòa án phải gửi thông báo nhận đơn cho người khởi kiện. Trường hợp nhận đơn khởi kiện cấp dưỡng nuôi con bằng phương thức gửi trực tuyến thì Tòa án phải thông báo ngay việc nhận đơn cho người khởi kiện qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án (nếu có).

Bước 2: Trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được đơn khởi kiện cấp dưỡng nuôi con, Chánh án Tòa án phân công một Thẩm phán xem xét đơn khởi kiện.

Bước 3. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày được phân công, Thẩm phán phải xem xét đơn khởi kiện cấp dưỡng nuôi con và có một trong các quyết định sau đây:

  • Yêu cầu sửa đổi, bổ sung đơn khởi kiện;
  • Tiến hành thủ tục thụ lý vụ án theo thủ tục thông thường hoặc theo thủ tục rút gọn nếu vụ án có đủ điều kiện để giải quyết theo thủ tục rút gọn quy định tại khoản 1 hoặc khoản 5 Điều 317  của Bộ luật tố tụng dân sự;
  • Chuyển đơn khởi kiện cho Tòa án có thẩm quyền và thông báo cho người khởi kiện nếu vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án khác;
  • Trả lại đơn khởi kiện cho người khởi kiện nếu vụ việc đó không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.

Kết quả xử lý đơn của Thẩm phán  phải được ghi chú vào sổ nhận đơn và thông báo cho người khởi kiện qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án (nếu có).

6.3. Thụ lý vụ án và chuẩn bị xét xử

Nếu Thẩm phán chấp nhận thụ lý vụ án:

  •  Người khởi kiện sẽ được yêu cầu nộp tiền tạm ứng án phí dân sự sơ thẩm (trừ trường hợp được miễn, giảm).
  •  Trong 07 ngày kể từ ngày nhận thông báo, nguyên đơn phải nộp tiền và nộp lại biên lai cho Tòa án.
  •  Trong 03 ngày kể từ khi thụ lý, Tòa án sẽ gửi thông báo thụ lý bằng văn bản cho: Bị đơn; Các bên có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan (nếu có); Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp để giám sát việc tuân thủ pháp luật.

Chuẩn bị xét xử:  Theo Điều 203 Bộ luật tố tụng dân sự 2015:

  •  Thời hạn chuẩn bị xét xử là 04 tháng kể từ ngày Tòa thụ lý.
  •  Có thể được gia hạn thêm 02 tháng nếu vụ án phức tạp, cần thu thập thêm chứng cứ hoặc do sự kiện bất khả kháng.
  •  Trong giai đoạn này, Tòa án sẽ:  Thực hiện hòa giải giữa các bên (nếu có thể);  Yêu cầu cung cấp thêm chứng cứ;  Triệu tập các bên làm việc, đối chất;  Xác minh thông tin, thu thập lời khai nhân chứng (nếu có);  Lập biên bản hòa giải thành (nếu hai bên thỏa thuận được) hoặc ra quyết định đưa vụ án ra xét xử.

6.4. Xét xử sơ thẩm

  •  Trong vòng 01 tháng kể từ ngày ra quyết định đưa vụ án ra xét xử, Tòa án sẽ mở phiên tòa sơ thẩm.
  •  Thời hạn này có thể được kéo dài thêm 01 tháng nếu có lý do chính đáng.
  •  Tại phiên tòa, Tòa án sẽ đánh giá toàn bộ chứng cứ, xem xét các tình tiết, xác minh lý do không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng và quyết định nghĩa vụ cụ thể đối với bị đơn.

Chi tiết thủ tục xét xử sơ thẩm tại bài viết sau: Xét xử sơ thẩm vụ án dân sự: Tổng hợp các quy định quan trọng!

6.5. Xét xử phúc thẩm (nếu có)

Nếu bản án, quyết định của Tòa án sơ thẩm bị kháng cáo, kháng nghị thì Tòa án sẽ tiến hành xét xử phúc thẩm. Xem chi tiết tại: Thủ tục xét xử phúc thẩm vụ án dân sự

6.6. Thi hành án

Khi bản án có hiệu lực, nếu bên vi phạm không tự nguyện thực hiện, người thắng kiện có thể yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự cưỡng chế thi hành.

 Chi tiết xem tại THI HÀNH ÁN NHƯ THẾ NÀO ?

7. Dịch vụ hỗ trợ khởi kiện cấp dưỡng nuôi con của Luật Thái An

Dịch vụ hỗ trợ khởi kiện cấp dưỡng nuôi con của Luật Thái An giúp khách hàng bảo vệ quyền lợi khi bên kia không thực hiện nghĩa vụ theo thỏa thuận.

Phạm vi dịch vụ:

  • Tư vấn quy định pháp luật, đánh giá khả năng khởi kiện.
  • Soạn đơn khởi kiện, hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ và chứng cứ.
  • Đại diện khách hàng nộp hồ sơ, tham gia hòa giải và phiên tòa.
  • Hỗ trợ thi hành án cấp dưỡng sau khi có bản án có hiệu lực.

Lợi ích: tiết kiệm thời gian, giảm rủi ro pháp lý, tăng khả năng thắng kiện.

Kết luận

Khởi kiện yêu cầu cấp dưỡng nuôi con là biện pháp pháp lý cần thiết để bảo vệ quyền lợi của trẻ khi cha hoặc mẹ không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ. Hiểu rõ quy định pháp luật nói chung, pháp luật tố tụng nói riêng, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và thực hiện đúng quy trình sẽ giúp việc yêu cầu cấp dưỡng được giải quyết nhanh chóng và hiệu quả.

Trong bối cảnh ngày càng nhiều tranh chấp hôn nhân – gia đình liên quan đến nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con, dịch vụ hỗ trợ khởi kiện yêu cầu cấp dưỡng của Công ty Luật Thái An ra đời nhằm giúp khách hàng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ một cách hiệu quả, đúng pháp luật, tiết kiệm thời gian và chi phí..

Nếu bạn đang gặp khó khăn trong việc viết đơn hoặc cần hỗ trợ về thủ tục khởi kiện, hãy liên hệ luật sư hoặc đơn vị tư vấn pháp lý uy tín để được hướng dẫn chi tiết, đảm bảo quyền lợi của mình được thực thi đúng quy định pháp luật.

Dịch vụ thuê luật sư uy tín – Công ty Luật Thái An

Đàm Thị Lộc
Bài viết mới nhất của Đàm Thị Lộc (Xem tất cả)