Cầm giữ tài sản- Biện pháp bảo đảm nghĩa vụ không cần thỏa thuận trước

Bộ luật dân sự năm 2015 đã quy định cầm giữ tài sản là một biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ có vai trò quan trọng, góp phần tích cực trong việc đảm bảo quyền lợi cho các chủ thể trong quan hệ nghĩa vụ. Vậy cầm giữ tài sản được quy định thế nào, hãy theo dõi bài viết dưới đây của Luật Thái An để biết thông tin chi tiết.

1. Cầm giữ tài sản là gì? 

Theo Điều 346 Bộ luật Dân sự 2015 thì cầm giữ tài sản là việc bên có quyền (sau đây gọi là bên cầm giữ) đang nắm giữ hợp pháp tài sản là đối tượng của hợp đồng song vụ được chiếm giữ tài sản trong trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ.

2. Những đặc điểm của biên pháp cầm giữ tài sản

Cầm giữ tài sản là một biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, có các đặc điểm như sau:

Thứ nhất, biện pháp bảo đảm được xác lập khi nghĩa vụ đã bị vi phạm. Các biện pháp bảo đảm như cầm cố, thế chấp tài sản hầu hết được sinh ra nhằm mục đích để hạn chế và khắc phục nghĩa vụ trong trường hợp có sự vi phạm. Chính vì vậy, bản chất của các biện pháp này đều mang tính dự phòng và được xác lập trước khi có sự vi phạm nghĩa vụ.

Tuy nhiên, đối với cầm giữ tài sản, thời điểm xác lập lại tương đối đặc biệt – khi đã có sự vi phạm nghĩa vụ. Cụ thể, cầm giữ tài sản được phát sinh từ thời điểm đến hạn thực hiện nghĩa vụ mà bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ. Như vậy, biện pháp cầm giữ tài sản được xác lập sau khi có sự vi phạm nghĩa vụ.

Thứ hai, không cần sự thỏa thuận giữa các bên khi xác lập. Xuất phát từ cơ chế thực hiện việc bảo đảm – một bên chiếm lấy tài sản đang là đối tượng của hợp đồng song vụ để tạo sức ép cho bên bảo đảm thực hiện nghĩa vụ chính. Vì vậy, việc thỏa thuận trong trường hợp này là không cần thiết.

Thứ ba, bên có quyền cầm giữ không được xử lý tài sản bảo đảm.Theo quy định của Bộ luật dân sự 2015 thì biện pháp cầm giữ tài sản hiện nay không tạo cho bên cầm giữ quyền xử lý tài sản bảo đảm như các biện pháp bảo đảm khác. Đồng thời, cũng không cho bên cầm giữ quyền ưu tiên khi tài sản được xử lý.

Xem thêm: Các biện pháp bảo đảm thực hiện hợp đồng

3. Xác lập cầm giữ tài sản

Quy định về xác lập cầm giữ tài sản được quy định tại Điều 347 Bộ luật dân sự 2015 như sau:

  • Cầm giữ tài sản phát sinh từ thời điểm đến hạn thực hiện nghĩa vụ mà bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ.
  • Cầm giữ tài sản phát sinh hiệu lực đối kháng với người thứ ba kể từ thời điểm bên cầm giữ chiếm giữ tài sản

4. Quyền và nghĩa vụ của bên cầm giữ tài sản

a. Quyền của bên cầm giữ

Bên cầm giữ tài sản có các quyền theo quy định tại Điều 348 Bộ luật dân sự 2015 như sau:

  • Yêu cầu bên có nghĩa vụ phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng song vụ.
  • Yêu cầu bên có nghĩa vụ phải thanh toán chi phí cần thiết cho việc bảo quản, giữ gìn tài sản cầm giữ.
  • Được khai thác tài sản cầm giữ để thu hoa lợi, lợi tức nếu được bên có nghĩa vụ đồng ý. Giá trị của việc khai thác tài sản cầm giữ được bù trừ vào giá trị nghĩa vụ của bên có nghĩa vụ.

b. Nghĩa vụ của bên cầm giữ 

Bên cầm giữ tài sản có các nghĩa vụ theo quy định tại Điều 349 Bộ luật dân sự 2015 như sau:

  • Giữ gìn, bảo quản tài sản cầm giữ.
  • Không được thay đổi tình trạng của tài sản cầm giữ.
  • Không được chuyển giao, sử dụng tài sản cầm giữ nếu không có sự đồng ý của bên có nghĩa vụ.
  • Giao lại tài sản cầm giữ khi nghĩa vụ đã được thực hiện.
  • Bồi thường thiệt hại nếu làm mất hoặc hư hỏng tài sản cầm giữ.

5. Quyền cầm giữ tài sản có được bảo đảm không? 

Theo quy định tại Điều 47 Nghị định 21/2021/NĐ-CP thì việc bảo đảm quyền cầm giữ tài sản được thực hiện như sau:

  • Trường hợp cơ quan có thẩm quyền, người có thẩm quyền theo quy định của pháp luật liên quan yêu cầu bên cầm giữ giao tài sản cầm giữ để giải quyết vụ việc theo quy định pháp luật thì việc giao tài sản cầm giữ trong trường hợp này không phải là căn cứ chấm dứt cầm giữ.
  • Trường hợp chủ sở hữu tài sản hoặc người có quyền khác đưa tài sản đang bị cầm giữ vào giao dịch dân sự thì bên cầm giữ không có nghĩa vụ giao tài sản cho bên tham gia giao dịch dân sự đó, trừ trường hợp:
    • Nghĩa vụ đối với bên cầm giữ đã được hoàn thành;
    • Nghĩa vụ đối với bên cầm giữ chưa được hoàn thành nhưng thuộc trường hợp cầm giữ tài sản chấm dứt quy định tại các khoản 1, 2 hoặc 5 Điều 350 Bộ luật Dân sự 2015.

6. Thực hiện quyền cầm giữ tài sản như thế nào? 

Tại Điều 48 Nghị định 21/2021/NĐ-CP quy định:

  • Bên cầm giữ chỉ được cầm giữ tài sản hoặc phần tài sản liên quan trực tiếp đến phần nghĩa vụ bị vi phạm. Trường hợp đối tượng của phần nghĩa vụ bị vi phạm bao gồm nhiều tài sản thì bên cầm giữ có quyền lựa chọn tài sản để cầm giữ.
  • Đối tượng của nghĩa vụ bị vi phạm là công việc để tạo ra sản phẩm thì bên cầm giữ chiếm giữ sản phẩm được tạo ra hoặc nguyên vật liệu để tạo ra sản phẩm. Trường hợp đối tượng của nghĩa vụ bị vi phạm là công việc không tạo ra sản phẩm thì bên cầm giữ chiếm giữ công cụ, phương tiện được bên có nghĩa vụ giao để thực hiện công việc.
  • Tài sản cầm giữ phát sinh hoa lợi không phải là kết quả của việc khai thác tài sản cầm giữ thì bên cầm giữ phải giao lại hoa lợi này cho bên có nghĩa vụ. Trường hợp bên cầm giữ đang quản lý hoa lợi mà đối tượng của nghĩa vụ đã được giao cho bên có nghĩa vụ trước thời điểm người này vi phạm nghĩa vụ thì bên cầm giữ chiếm giữ hoa lợi cho đến khi nghĩa vụ đối với bên cầm giữ đã được hoàn thành.
cam giu tai san
Cầm giữ tài sản là một công cụ bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Ảnh minh họa: Luật Thái An

7. Xử lý tài sản cầm giữ như thế nào?

Biện pháp cầm giữ tài sản hiện nay không bao gồm quyền xử lý tài sản bảo đảm. Theo Bộ luật dân sự 2015 quy định, các quyền mà bên cầm giữ tài sản được trao bao gồm quyền yêu cầu bên có nghĩa vụ phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ, quyền yêu cầu bên có nghĩa vụ phải thanh toán chi phí cần thiết cho việc bảo quản, giữ gìn tài sản cầm giữ và quyền được khai thác tài sản cầm giữ để thu hoa lợi, lợi tức nếu được bên có nghĩa vụ đồng ý.

Như vậy, nội hàm của quyền của bên cầm giữ theo Điều 348 của Bộ luật dân sự 2015 không bao gồm quyền cho phép bên cầm giữ xử lý tài sản đang là đối tượng của biện pháp cầm giữ. Bên cạnh đó, bên cầm giữ phải có nghĩa vụ bảo quản, giữ gìn đối với tài sản cầm giữ. Quy định này tạo thêm nghĩa vụ cho bên cầm giữ, bởi nếu việc cầm giữ tài sản kéo dài có thể phát sinh nhiều chi phí trong việc bảo quản, giữ gìn.

Mặt khác, việc bảo quản tài sản sẽ khiến cho nghĩa vụ của bên có nghĩa vụ ngày càng lớn, khó tránh khỏi việc bên có nghĩa vụ bị đẩy vào tình trạng nghiêm trọng hơn khi không thể thực hiện nghĩa vụ. Pháp luật cũng không quy định thời gian tối đa để bên có nghĩa vụ đến hạn phải thực hiện nghĩa vụ hay bao lâu thì bên cầm giữ có thể thực hiện quyền xử lý tài sản để tự bảo vệ mình.

Thực tế, cầm giữ tài sản theo các luật chuyên ngành, như Luật Thương mại lại có nhiều quy định để giải quyết vấn đề này. Theo quy định tại Điều 239 Luật Thương mại, bên cầm giữ được quyền định đoạt tài sản cầm giữ trong trường hợp hàng hoá có dấu hiệu bị hư hỏng.

Cụ thể: “thì thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics có quyền định đoạt hàng hóa ngay khi có bất kỳ khoản nợ đến hạn nào của khách hàng. Trước khi định đoạt hàng hoá, thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics phải thông báo ngay cho khách hàng biết về việc định đoạt hàng hoá đó. Mọi chi phí cầm giữ, định đoạt hàng hóa do khách hàng chịu”.

Bộ luật dân sự 2015 lại chưa có quy định về vấn đề này. Đặc biệt hơn, đối với các tài sản cầm giữ là hàng hóa chỉ sử dụng trong hạn ngắn, dễ biến chất theo thời gian (như nông sản, hải sản hay thực phẩm,…) việc không trao quyền cho bên có quyền cầm giữ vô tình dẫn đến bế tắc trong việc xử lý tài sản bảo đảm trên thực tế.

8. Cầm giữ tài sản chấm dứt trong trường hợp nào? 

Cầm giữ tài sản chấm dứt trong trường hợp quy định tại Điều 350 Bộ luật dân sự 2015 như sau đây

  • Bên cầm giữ không còn chiếm giữ tài sản trên thực tế: Trường hợp này có thể do tài sản bị người thứ ba chiếm giữ trái pháp luật (mà bên cầm giữ không thể hoặc không muốn truy đòi) hoặc bên cầm giữ không muốn tiếp tục thực hiện quyền cầm giữ nữa
  • Các bên thỏa thuận sử dụng biện pháp bảo đảm khác để thay thế cho cầm giữ: Trường hợp chấm dứt này phụ thuộc ý chí của các bên nhưng vẫn cần phải có sự đồng ý của bên có quyền
  • Nghĩa vụ đã được thực hiện xong: Mục đích của cầm giữ là để bảo đảm cho việc thực hiện nghĩa vụ, vì vậy, khi nghĩa vụ đã được thực hiện xong, mục đích của cầm giữ chấm dứt, biện pháp này cũng theo đó chấm dứt.
  • Tài sản cầm giữ không còn: Tài sản cầm giữ là đối tượng của biện pháp cầm giữ nên tài sản này không còn, biện pháp cũng chấm dứt. Nếu tài sản cầm giữ mất do lỗi của bên cầm giữ thì bên này phải bồi thường thiệt hại cho bên có nghĩa vụ. Lúc này, cả hai bên đều có nghĩa vụ với nhau, nếu đủ điều kiện để bù trừ thì hai bên có thể bù trừ nghĩa vụ cho nhau.
  • Theo thỏa thuận của các bên: Nếu các bên thỏa thuận thống nhất ý chí về việc chấm dứt biện pháp cầm giữ thì biện pháp này cũng sẽ chấm dứt.

Tóm lại, cầm giữ tài sản là một trong những biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự được pháp luật dân sự quy định. Đây là công cụ pháp lý quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bên giữ tài sản khi bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ. Tuy nhiên, việc áp dụng đúng và hiệu quả biện pháp này trên thực tế đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về quy định pháp luật, kỹ năng phân tích tình huống và kinh nghiệm xử lý tranh chấp.

Nếu bạn đang gặp khó khăn trong việc xác định quyền và nghĩa vụ khi cầm giữ tài sản, hoặc cần tư vấn – đại diện pháp lý để giải quyết tranh chấp, Công ty Luật Thái An chính là địa chỉ tin cậy dành cho bạn. Công ty Luật Thái An là một trong những hãng luật uy tín tại Việt Nam, hoạt động chuyên sâu trong lĩnh vực pháp luật dân sự, kinh doanh – thương mại, đất đai, hôn nhân và gia đình, hình sự…

Với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm, tận tâm và chuyên nghiệp, chúng tôi cung cấp các dịch vụ pháp lý liên quan đến biện pháp cầm giữ tài sản như:

  • Tư vấn pháp lý về điều kiện, trình tự, thủ tục cầm giữ tài sản đúng quy định pháp luật;

  • Soạn thảo văn bản, hợp đồng, thông báo, tài liệu liên quan đến việc thực hiện quyền cầm giữ;

  • Giải quyết tranh chấp phát sinh từ việc cầm giữ tài sản, đại diện khách hàng làm việc với bên có nghĩa vụ hoặc trước tòa án;

  • Hỗ trợ đàm phán, thương lượng để đảm bảo lợi ích hợp pháp, hạn chế tối đa rủi ro pháp lý cho khách hàng.

  • ….

Chúng tôi cam kết đồng hành cùng bạn từ khâu tư vấn, chuẩn bị hồ sơ cho đến giai đoạn giải quyết tranh chấp, nếu có, với phương châm “Hiểu luật để bảo vệ mình – Sử dụng luật để bảo vệ quyền lợi”. Hãy liên hệ ngay với Luật Thái An để được hỗ trợ pháp lý kịp thời.

Đàm Thị Lộc
Bài viết mới nhất của Đàm Thị Lộc (Xem tất cả)