Xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ: Biện pháp hữu hiệu để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

Việc nhận diện, phân loại và xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ đúng pháp luật là yêu cầu cấp thiết nhằm đảm bảo môi trường cạnh tranh công bằng, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của tổ chức, cá nhân. Vậy việc xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ được thực hiện như thế nào, hãy cùng chúng tôi tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

1. Hành vi xâm phạm sở hữu trí tuệ nào sẽ bị xử lý?

Hành vi xâm phạm sở hữu trí tuệ bao gồm các hành vi như:

Theo đó các hành vi bị xem xét bị coi là hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ khi có đủ các căn cứ sau đây:

  • Đối tượng bị xem xét thuộc phạm vi các đối tượng đang được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.
  • Có yếu tố xâm phạm trong đối tượng bị xem xét.
  • Người thực hiện hành vi bị xem xét không phải là chủ thể quyền sở hữu trí tuệ và không phải là người được pháp luật hoặc cơ quan có thẩm quyền cho phép theo quy định
  • Hành vi bị xem xét xảy ra tại Việt Nam: Hành vi bị xem xét cũng bị coi là xảy ra tại Việt Nam nếu hành vi đó xảy ra trên mạng internet nhưng nhằm vào người tiêu dùng hoặc người dùng tin tại Việt Nam.

Theo quy định tại Điều 199 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 quy định:

  • Tổ chức, cá nhân có hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của tổ chức, cá nhân khác thì tuỳ theo tính chất, mức độ xâm phạm, ­­có thể bị xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ bằng biện pháp dân sự, hành chính hoặc hình sự.
  • Trong trường hợp cần thiết, cơ quan nhà nước có thẩm quyền có thể áp dụng biện pháp xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ như biện pháp khẩn cấp tạm thời, biện pháp kiểm soát hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu liên quan đến sở hữu trí tuệ, biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử phạt hành chính theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan.

>>> Xem thêm: Hành vi xâm phạm quyền liên quan

2. Xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ bằng các biện pháp do chủ thể quyền sở hữu tự áp dụng

Theo quy định tại Điều 198 Luật sở hữu trí tuệ năm 2005 và các văn bản hướng dẫn thi hành thì Chủ thể quyền sở hữu trí tuệ có quyền áp dụng các biện pháp sau đây để xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của mình:

  • Áp dụng biện pháp công nghệ bảo vệ quyền, đưa thông tin quản lý quyền hoặc áp dụng các biện pháp công nghệ khác nhằm ngăn ngừa hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ;
  • Yêu cầu tổ chức, cá nhân có hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ phải chấm dứt hành vi xâm phạm, gỡ bỏ và xóa nội dung vi phạm trên môi trường mạng viễn thông và mạng Internet, xin lỗi, cải chính công khai, bồi thường thiệt hại;
  • Yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ theo quy định của pháp luật
  • Khởi kiện ra tòa án hoặc trọng tài để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình

3. Xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ bằng biện pháp các biện pháp dân sự

Biện pháp dân sự được áp dụng để xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ theo yêu cầu của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc của tổ chức, cá nhân bị thiệt hại do hành vi xâm phạm gây ra, kể cả khi hành vi đó đã hoặc đang bị xử lý bằng biện pháp hành chính hoặc biện pháp hình sự.

Theo quy định tại Điều 202 Luật sở hữu trí tuệ 2005 thì Toà án áp dụng các biện pháp dân sự sau đây để xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ:

  • Buộc chấm dứt hành vi xâm phạm: là việc Tòa án quyết định buộc người có hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ chấm dứt ngay hành vi xâm phạm theo yêu cầu của người khởi kiện (ví dụ: buộc người có hành vi xâm phạm đối với nhãn hiệu chấm dứt việc sử dụng dấu hiệu trùng với nhãn hiệu được bảo hộ cho hàng hóa, dịch vụ trùng với hàng hóa, dịch vụ thuộc danh mục đăng ký kèm theo nhãn hiệu đó). 
  • Buộc xin lỗi, cải chính công khai: Đây là biện pháp xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ do Tòa án quyết định trong bản án, quyết định về việc buộc người có hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ phải xin lỗi, cải chính công khai nhằm khôi phục danh dự, nhân phẩm, uy tín, danh tiếng… cho chủ thể sở hữu trí tuệ bị xâm phạm. Việc buộc xin lỗi, cải chính công khai nhằm mục đích bảo vệ quyền nhân thân của tác giả và khôi phục danh dự, uy tín cho tác giả.
  • Buộc thực hiện nghĩa vụ dân sự: là biện pháp xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ được áp dụng khi người có nghĩa vụ mà không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ đã thoả thuận trong hợp đồng và phải chịu trách nhiệm dân sự đối với chủ thể có quyền sở hữu trí tuệ
  • Buộc bồi thường thiệt hại: Thiệt hại do hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ được bồi thường bao gồm thiệt hại về vật chất và thiệt hại về tinh thần. Trong đó thiệt hại về vật chất bao gồm: các tổn thất về tài sản; mức giảm sút về thu nhập, lợi nhuận; tổn thất về cơ hội kinh doanh; chi phí hợp lý để ngăn chặn, khắc phục thiệt hại. Thiệt hại về tinh thần bao gồm: các tổn thất về danh dự, nhân phẩm, uy tín danh tiếng gây ra cho tác giả của sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí….
  • Buộc tiêu huỷ hoặc buộc phân phối hoặc đưa vào sử dụng không nhằm mục đích thương mại đối với hàng hoá, nguyên liệu, vật liệu và phương tiện được sử dụng chủ yếu để sản xuất, kinh doanh hàng hoá xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ với điều kiện không làm ảnh hưởng đến khả năng khai thác quyền của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ: Tòa án xem xét quyết định buộc tiêu hủy hoặc phân phối hoặc đưa vào sử dụng không nhằm mục đích thương mại đối với hàng hóa, nguyên liệu, vật liệu và phương tiện nêu trên mà không phụ thuộc vào việc chủ thể quyền có yêu cầu hay không có yêu cầu. 

4. Xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ bằng các biện pháp hành chính

4.1 Hành vi xâm phạm sở hữu trí tuệ bị xử phạt hành chính

Biện pháp hành chính xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ được áp dụng để xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ theo quy định tại Điều 211 của Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (được sửa đổi bởi Luật sở hữu trí tuệ sửa đổi 2009). Cụ thể Tổ chức, cá nhân thực hiện một trong các hành vi xâm phạm sở hữu trí tuệ sau đây bị xử phạt vi phạm hành chính:

  • Xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ gây thiệt hại cho tác giả, chủ sở hữu, người tiêu dùng hoặc cho xã hội;
  • Sản xuất, nhập khẩu, vận chuyển, buôn bán hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ hoặc giao cho người khác thực hiện hành vi này;
  • Sản xuất, nhập khẩu, vận chuyển, buôn bán, tàng trữ tem, nhãn hoặc vật phẩm khác mang nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý giả mạo hoặc giao cho người khác thực hiện hành vi này.

Chính phủ quy định cụ thể về hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ bị xử phạt vi phạm hành chính, hình thức, mức phạt và thủ tục xử phạt.

Tổ chức, cá nhân thực hiện hành vi cạnh tranh không lành mạnh về sở hữu trí tuệ thì bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về cạnh tranh.

4.2 Các hình thức xử phạt hành chính và biện pháp khắc phục hậu quả

 Căn cứ Điều 214 Luật sở hữu trí tuệ 2005, tổ chức, cá nhân thực hiện hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ bị buộc phải chấm dứt hành vi xâm phạm và bị áp dụng một trong các hình thức xử phạt chính sau đây:

  • Cảnh cáo;
  • Phạt tiền. Mức tiền phạt được ấn định ít nhất bằng giá trị hàng hoá vi phạm đã phát hiện được và nhiều nhất không vượt quá năm lần giá trị hàng hoá vi phạm đã phát hiện được.

Tuỳ theo tính chất, mức độ xâm phạm, tổ chức, cá nhân xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ còn có thể bị áp dụng một hoặc các hình thức xử phạt bổ sung sau đây:

  • Tịch thu hàng hoá giả mạo về sở hữu trí tuệ, nguyên liệu, vật liệu, phương tiện được sử dụng chủ yếu để sản xuất, kinh doanh hàng hoá giả mạo về sở hữu trí tuệ;
  • Đình chỉ có thời hạn hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực đã xảy ra vi phạm.

Ngoài các hình thức xử phạt tổ chức, cá nhân xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ còn có thể bị áp dụng một hoặc các biện pháp khắc phục hậu quả sau đây:

  • Buộc tiêu huỷ hoặc phân phối hoặc đưa vào sử dụng không nhằm mục đích thương mại đối với hàng hoá giả mạo về sở hữu trí tuệ, nguyên liệu, vật liệu và phương tiện được sử dụng chủ yếu để sản xuất, kinh doanh hàng hoá giả mạo về sở hữu trí tuệ với điều kiện không làm ảnh hưởng đến khả năng khai thác quyền của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ;
  • Buộc đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam đối với hàng hoá quá cảnh xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hoặc buộc tái xuất đối với hàng hoá giả mạo về sở hữu trí tuệ, phương tiện, nguyên liệu, vật liệu nhập khẩu được sử dụng chủ yếu để sản xuất, kinh doanh hàng hoá giả mạo về sở hữu trí tuệ sau khi đã loại bỏ các yếu tố vi phạm trên hàng hoá.

Xem thêm: 10 biện pháp khắc phục hậu quả trong hành chính

Xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ bằng các biện pháp hành chính là một biện pháp được áp dụng phổ biển, ưu điểm của nó là nhanh chóng và chi phí thấp bởi:

  • Thứ nhất: Trường hợp nếu chủ thể quyền hướng tới mục đích chấm dứt nhanh hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của mình mà không yêu cầu bồi thường thiệt hại thì yêu cầu xử lý hành vi xâm phạm sở hữu trí tuệ bằng biện pháp hành chính là giải pháp tốt.
  • Thứ hai: phần lớn các doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp vừa và nhỏ, năng lực tài chính hạn chế, nhận thức về quyền sở hữu trí tuệ còn hạn chế. Trong trường hợp nếu thiệt hại do hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không lớn, hoặc tổng thiệt hại có thể là lớn nhưng hành vi xâm phạm được thực hiện bởi nhiều hộ kinh doanh cá thể hoặc các doanh nghiệp nhỏ thì nếu khởi kiện dân sự, mức bồi thường sẽ không cao, nhiều khi không đủ bù các chi phí tham gia tranh tụng, hoặc/và việc thi hành các bản án, quyết định của tòa án cũng không dễ dàng. 
xu ly xam pham so huu tri tue
Khi quyền sở hữu trí tuệ bị xâm phạm hãy tìm đến các biện pháp xử lý hữu hiệu để được bảo vệ. Nguồn ảnh minh họa: Luật Thái An

5. Xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ bằng biện pháp hình sự

Xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ bằng biện pháp hình sự khi cá nhân, pháp nhân thương mại thực hiện hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo theo Điều 212 Luật sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi bởi Khoản 79 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022. Chẳng hạn:

  • Tội xâm phạm đến quyền tác giả, quyền liên quan (Điều 225 Bộ luật hình sự 2015). Người nào không được phép của chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan mà cố ý thực hiện một trong các hành vi sau đây, xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đang được bảo hộ tại Việt Nam với quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan …
  • Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp (Điều 226 Bộ luật hình sự 2015). Người nào cố ý xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý đang được bảo hộ tại Việt Nam mà đối tượng là hàng hóa giả mạo nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý với quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý …..

Như vậy, khi phát hiện có dấu hiệu tội phạm xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, chủ thể quyền có thể nộp đơn yêu cầu các cơ quan tiến hành tố tụng xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ. Các cơ quan có thẩm quyền xem xét, thu thập chứng cứ, nếu phát hiện hành vi xâm phạm có dấu hiệu tội phạm thì xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ theo các chế tài được quy định trong bộ luật hình sự.

6. Xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ bằng biện pháp kiểm soát hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu liên quan đến sở hữu trí tuệ

Căn cứ Điều 216 Luật sở hữu trí tuệ năm 2005 và các văn bản hướng dẫn thi hành thì việc xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ bằng các biện pháp kiểm soát hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu liên quan đến sở hữu trí tuệ bao gồm:

Biện pháp thứ nhất: Tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hoá bị nghi ngờ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Theo đó, biện pháp này được tiến hành trong các trường hợp sau đây:

  • Theo yêu cầu của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ nhằm thu thập thông tin, chứng cứ về lô hàng để chủ thể quyền sở hữu trí tuệ thực hiện quyền yêu cầu xử lý hành vi xâm phạm quyền và yêu cầu áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời hoặc các biện pháp ngăn chặn, bảo đảm xử phạt vi phạm hành chính;
  • Cơ quan hải quan chủ động thực hiện nếu trong quá trình thực hiện kiểm tra, giám sát và kiểm soát phát hiện căn cứ rõ ràng để nghi ngờ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu là hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ.”;

Biện pháp thứ hai: Kiểm tra, giám sát để phát hiện hàng hoá có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Biện pháp này được tiến hành theo đề nghị của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ nhằm thu thập thông tin để thực hiện quyền yêu cầu áp dụng biện pháp tạm dừng làm thủ tục hải quan.

7. Thẩm quyền xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ

Căn cứ Điều 200 Luật sở hữu trí tuệ 20005 thì thẩm quyền xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ được quy định như sau:

  • Trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, các cơ quan Toà án, Thanh tra, Quản lý thị trường, Hải quan, Công an, Uỷ ban nhân dân các cấp có thẩm quyền xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
  • Việc áp dụng biện pháp dân sự, hình sự thuộc thẩm quyền của Toà án. Trong trường hợp cần thiết, Tòa án có thể áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời theo quy định của pháp luật.
  • Việc áp dụng biện pháp hành chính thuộc thẩm quyền của các cơ quan Thanh tra, Công an, Quản lý thị trường, Hải quan, Uỷ ban nhân dân các cấp. Trong trường hợp cần thiết, các cơ quan này có thể áp dụng biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử phạt hành chính theo quy định của pháp luật.
  • Việc áp dụng biện pháp kiểm soát hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu liên quan đến sở hữu trí tuệ thuộc thẩm quyền của cơ quan hải quan.

Có thể với khung pháp lý ngày càng hoàn thiện, xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ ngày càng được thực hiện một cách toàn diện bằng nhiều biện pháp linh hoạt và hiệu quả. Các tổ chức, cá nhân cần chủ động nhận diện, bảo vệ và sử dụng đúng pháp luật để phát huy tối đa giá trị tài sản trí tuệ của mình trong quá trình sản xuất và kinh doanh.

Tuy nhiên, việc áp dụng pháp luật để xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về pháp luật nói chung, pháp luật sở hữu trí tuệ nói riêng, khả năng thu thập chứng cứ, kinh nghiệm xử lý vụ việc. Đó cũng là lý do vì sao các cá nhân, doanh nghiệp nên tìm đến sự hỗ trợ từ các đơn vị tư vấn pháp lý chuyên nghiệp.

Công ty Luật Thái An, với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, sẵn sàng đồng hành và hỗ trợ khách hàng từ khâu đăng ký bảo hộ quyền, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm, cho đến đại diện giải quyết tranh chấp tại tòa án hoặc các cơ quan chức năng. Chúng tôi cam kết mang đến giải pháp toàn diện – hiệu quả – đúng luật, giúp khách hàng bảo vệ tốt nhất tài sản trí tuệ của mình trong mọi tình huống.

Nếu bạn hoặc doanh nghiệp đang gặp vướng mắc liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ, đừng ngần ngại liên hệ với Luật Thái An để được tư vấn kịp thời và chính xác.

Xem thêm: Dịch vụ pháp lý lĩnh vực sở hữu trí tuệ

Đàm Thị Lộc
Bài viết mới nhất của Đàm Thị Lộc (Xem tất cả)