Tuyên bố chết là gì? Trình tự, thủ tục để tuyên bố một người đã chết?

Trong thực tế, không ít trường hợp một người biệt tích nhiều năm, không có tin tức xác thực về việc còn sống hay đã mất. Khi đó, gia đình thường phải làm thủ tục tuyên bố một người đã chết để giải quyết các vấn đề về hôn nhân, thừa kế, tài sản, nghĩa vụ dân sự, …

Vậy điều kiện để tuyên bố một người đã chết là gì? Thủ tục ra sao? Hậu quả pháp lý như thế nào? Bài viết dưới đây sẽ phân tích đầy đủ, rõ ràng và dễ hiểu theo quy định pháp luật hiện hành.

Tuyên bố một người đã chết là gì?

Khi một người biệt tăm trong thời gian dài, không ai liên hệ được thì tgười có quyền, lợi ích liên quan có thể yêu cầu Tòa án ra quyết định tuyên bố người đó đã chết. Tuyên bố một người đã chết là thủ tục pháp lý do Tòa án thực hiện, nhằm xác định về mặt pháp luật rằng một người được coi là đã chết, mặc dù không có giấy chứng tử hoặc không xác định được thi thể.

Đây là một chế định quan trọng trong pháp luật dân sự, giúp bảo vệ quyền và lợi ích của người thân, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để giải quyết quan hệ hôn nhân, thừa kế, quyền sở hữu tài sản, nghĩa vụ tài chính, …

Khi nào có thể tuyên bố một người đã chết?

Tòa án có thể tuyên bố một người đã chết trong trường hợp sau đây:

  • Sau 03 năm, kể từ ngày quyết định tuyên bố mất tích của Tòa án có hiệu lực pháp luật mà vẫn không có tin tức xác thực là còn sống;
  • Biệt tích trong chiến tranh sau 05 năm, kể từ ngày chiến tranh kết thúc mà vẫn không có tin tức xác thực là còn sống;
  • Bị tai nạn hoặc thảm họa, thiên tai mà sau 02 năm, kể từ ngày tai nạn hoặc thảm họa, thiên tai đó chấm dứt vẫn không có tin tức xác thực là còn sống, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác;
  • Biệt tích 05 năm liền trở lên và không có tin tức xác thực là còn sống. Thời hạn 05 năm tính từ ngày biết được tin tức cuối cùng về người đó; nếu không xác định được ngày có tin tức cuối cùng thì tính từ ngày đầu tiên của tháng tiếp theo tháng có tin tức cuối cùng; nếu không xác định được ngày, tháng có tin tức cuối cùng thì tính từ ngày đầu tiên của năm tiếp theo năm có tin tức cuối cùng.

(theo quy định Điều 71 Bộ luật Dân sự 2015)

tuyên bố một người đã chết
Chỉ Tòa án mới có thẩm quyền tuyên bố một người đã chết – ảnh minh hoạ: Luật Thái An

Hậu quả pháp lý khi một người bị tuyên bố một người đã chết

Về quan hệ nhân thân: Quan hệ về hôn nhân, gia đình và các quan hệ nhân thân khác của người bị tuyên bố chết được giải quyết như đối với người đã chết.

Về quan hệ tài sản: Quan hệ về tài sản của người bị Tòa án tuyên bố chết được giải quyết như đối với người đã chết; tài sản của người đó được giải quyết theo quy định của pháp luật về thừa kế. Nếu người bị tuyên bố mất tích không lập di chúc thì di sản của người đó sẽ được chia theo quy định của pháp luật.

(theo quy định tại Điều 72 Bộ luật Dân sự 2015)

Xem thêm: CHIA THỪA KẾ THEO PHÁP LUẬT

Có thể hủy bỏ quyết định tuyên bố một người đã chết không ?

Khi một người bị tuyên bố là đã chết trở về hoặc có tin tức xác thực là người đó còn sống thì theo yêu cầu của người đó hoặc của người có quyền, lợi ích liên quan, Tòa án ra quyết định hủy bỏ quyết định tuyên bố người đó là đã chết, căn cứ Điều 73 Bộ luật Dân sự 2015.

Hậu quả pháp lý khi hủy bỏ quyết định tuyên bố một người đã chết

Về quan hệ nhân thân: quan hệ nhân thân của người bị tuyên bố là đã chết được khôi phục khi Tòa án ra quyết định hủy bỏ quyết định tuyên bố người đó là đã chết, trừ trường hợp sau đây:

  • Vợ hoặc chồng của người bị tuyên bố là đã chết đã được Tòa án cho ly hôn theo quy định.
  • Vợ hoặc chồng của người bị tuyên bố chết đã kết hôn với người khác thì việc kết hôn đó vẫn có hiệu lực pháp luật.

Về quan hệ tài sản:

  • Người bị tuyên bố chết nhưng còn sống có quyền đòi lại tài sản thừa kế hoặc giá trị tài sản hiện còn.
  • Người thừa kế biết người đó còn sống nhưng giấu giếm để hưởng tài sản phải hoàn trả toàn bộ tài sản, hoa lợi, lợi tức và bồi thường thiệt hại nếu có.
  • Quan hệ tài sản vợ chồng giải quyết theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, Quyết định của hủy bỏ quyết định tuyên bố chết của Tòa án phải được gửi cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người bị tuyên bố chết để ghi chú theo quy định của pháp luật về hộ tịch.

Thủ tục tuyên bố một người đã chết

Theo quy định tại Điều 391, Điều 392, Điều 393 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015

Người có quyền, lợi ích liên quan có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố một người đã chết, kèm theo đơn yêu cầu, người yêu cầu phải gửi tài liệu, chứng cứ để chứng minh người bị yêu cầu tuyên bố là đã chết thuộc các trường hợp:

  • Sau 03 năm, kể từ ngày quyết định tuyên bố mất tích của Tòa án có hiệu lực pháp luật mà vẫn không có tin tức xác thực là còn sống;
  • Biệt tích trong chiến tranh sau 05 năm, kể từ ngày chiến tranh kết thúc mà vẫn không có tin tức xác thực là còn sống;
  • Bị tai nạn hoặc thảm họa, thiên tai mà sau 02 năm, kể từ ngày tai nạn hoặc thảm họa, thiên tai đó chấm dứt vẫn không có tin tức xác thực là còn sống, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác;
  • Biệt tích 05 năm liền trở lên và không có tin tức xác thực là còn sống.

Trong thời hạn 20 ngày, kể từ ngày thụ lý đơn yêu cầu tuyên bố một người là đã chết, Tòa án ra quyết định thông báo tìm kiếm thông tin về người bị yêu cầu tuyên bố là đã chết.

Trong thời hạn 01 tháng, kể từ ngày Tòa án ra quyết định thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú, thông báo này phải được đăng trên một trong các báo hàng ngày của trung ương trong ba số liên tiếp, Cổng thông tin điện tử của Tòa án, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (nếu có) và phát sóng trên Đài phát thanh hoặc Đài truyền hình của trung ương ba lần trong 03 ngày liên tiếp.

Thời hạn thông báo tìm kiếm người bị yêu cầu tuyên bố chết là 04 tháng, kể từ ngày đăng, phát thông báo lần đầu tiên.

Trong thời hạn thông báo, nếu người yêu cầu rút đơn yêu cầu hoặc người bị yêu cầu tuyên bố là đã chết trở về và thông báo cho Tòa án biết thì Tòa án ra quyết định đình chỉ việc xét đơn yêu cầu.

Trong thời hạn 10 ngày, kể từ ngày hết thời hạn thông báo thì Tòa án phải mở phiên họp xét đơn yêu cầu.

Trường hợp chấp nhận đơn yêu cầu thì Tòa án ra quyết định tuyên bố một người là đã chết; trong quyết định này, Tòa án phải xác định ngày chết của người đó và hậu quả pháp lý của việc tuyên bố một người là đã chết theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 .

Dịch vụ của Luật Thái An

Thủ tục tuyên bố một người chết đòi hỏi hồ sơ chặt chẽ và chứng cứ rõ ràng, do đó, để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng, Luật Thái An cung cấp các dịch vụ pháp lý tư vấn về việc thực hiện thủ tục theo quy định của pháp luật. Chúng tôi hỗ trợ khách hàng:

  • Tư vấn điều kiện, căn cứ pháp lý để yêu cầu Tòa án tuyên bố một người chết
  • Soạn thảo đơn yêu cầu và hồ sơ đầy đủ, hướng dẫn thu thập tài liệu, chứng cứ liên quan chứng minh chết
  • Đại diện làm việc với Tòa án
  • Tư vấn ly hôn, quản lý tài sản sau khi tuyên bố chết.

Luật Thái An cam kết hỗ trợ tận tâm, đúng pháp luật và bảo mật tuyệt đối thông tin khách hàng.

Luật Thái An đồng hành cùng bạn như thể nào?

Với đội ngũ luật sư có kinh nghiệm trong lĩnh vực tố tụng dân sự, Luật Thái An giúp khách hàng bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người thân, đảm bảo đúng trình tự, thủ tục, rút ngắn thời gian giải quyết và bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp của mình

Kết luận

Việc tuyên bố chết là thủ tục pháp lý quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và nghĩa vụ của cá nhân cũng như các bên liên quan. Hiểu rõ các quy định pháp luật về vấn đề này giúp đảm bảo thực hiện đúng trình tự, thủ tục, tránh những tranh chấp không đáng có.

Trên đây là một số ý kiến tư vấn của chúng tôi liên quan đến việc thực hiện thủ tục yêu cầu tuyên bố chết. Để được giải đáp chi tiết, cụ thể từng trường hợp thực tế, Quý khách vui lòng liên hệ với Luật Thái An để được tư vấn, hỗ trợ kịp thời.

Nguyễn Văn Thanh
Bài viết mới nhất của Nguyễn Văn Thanh (Xem tất cả)