5 hình thức xử phạt vi phạm hành chính hiện hành là gì?

Những hành vi gây ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội và tính nghiêm minh của pháp luật nói chung, pháp luật hành chính nói riêng. Để phòng ngừa vi phạm, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, pháp luật Việt Nam quy định khá chặt chẽ về vấn đề xử phạt vi phạm hành chính. Cùng tìm hiểu các hình thức xử phạt hành chính qua bài viết dưới đây của Công ty Luật Thái An.

1. Cơ sở pháp lý quy định các hình thức xử phạt vi phạm hành chính 

Những cơ sở pháp lý quan trọng quy định các hình thức xử phạt vi phạm hành chính gồm:

  • Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012;
  • Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính;
  • Nghị định số 118/2021/NĐ-CP ngày 23/12/2021 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Xử lý vi phạm hành chính;
  • Nghị định số 68/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 118/2021/NĐ-CP ngày 23/12/2021 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Xử lý vi phạm hành chính.

2. Xử phạt vi phạm hành chính là gì?

Theo khoản 1 Điều 2 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 quy định, vi phạm hành chính là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt vi phạm hành chính.

Theo khoản 2 Điều 2 Luật Xử lý vi phạm hành chính thì xử phạt vi phạm hành chính là việc người có thẩm quyền xử phạt áp dụng hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính.

Bạn hãy tìm hiểu các quy định về xử phạt hành chính tại bài viết sau đây:

Xử phạt vi phạm hành chính: Các quy định cần biết!

Theo khoản 1 Điều 21 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, có 05 hình thức xử phạt vi phạm hành chính bao gồm:

  •  Cảnh cáo;
  •  Phạt tiền;
  •  Tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn;
  •  Tịch thu tang vật vi phạm hành chính, phương tiện được sử dụng để vi phạm hành chính (sau đây gọi chung là tang vật, phương tiện vi phạm hành chính);
  •  Trục xuất.

Cụ thể như sau:

3. Cảnh cáo là hình thức xử phạt hành chính nhẹ nhất

Điều 22 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 quy định cảnh cáo được áp dụng đối với cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính không nghiêm trọng, có tình tiết giảm nhẹ và theo quy định thì bị áp dụng hình thức xử phạt cảnh cáo hoặc đối với mọi hành vi vi phạm hành chính do người chưa thành niên từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi thực hiện.

Cảnh cáo được quyết định bằng văn bản. Đây được xem là hình thức xử phạt vi phạm hành chính nhẹ nhất.

Ví dụ: Người điều khiển xe đạp không chấp hành tín hiệu đèn giao thông có thể bị cảnh cáo thay vì phạt tiền.

4. Phạt tiền là hình thức xử phạt hành chính phổ biến nhất

Đây là hình thức phổ biến và được áp dụng rộng rãi nhất.

Căn cứ Điều 23 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, khoản 9 Điều 1 Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi 2020 mức phạt tiền trong xử phạt vi phạm hành chính từ 50.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng đối với cá nhân, từ 100.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng đối với tổ chức.(Trừ trường hợp mức phạt tiền tối đa trong các lĩnh vực thuế; đo lường; an toàn thực phẩm; chất lượng sản phẩm, hàng hóa; chứng khoán; cạnh tranh theo quy định tại các luật tương ứng).

Đối với khu vực nội thành của thành phố trực thuộc trung ương thì mức phạt tiền có thể cao hơn, nhưng tối đa không quá 02 lần mức phạt chung áp dụng đối với cùng hành vi vi phạm trong các lĩnh vực giao thông đường bộ; bảo vệ môi trường; an ninh trật tự, an toàn xã hội.

Pháp luật quy định mức tối đa phạt tiền theo từng lĩnh vực, có thể lên tới hàng tỷ đồng đối với tổ chức. Chính phủ quy định khung tiền phạt hoặc mức tiền phạt đối với hành vi vi phạm hành chính cụ thể theo một trong các phương thức sau đây, nhưng khung tiền phạt cao nhất không vượt quá mức tiền phạt tối đa quy định tại Điều 24 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012:

  • Xác định số tiền phạt tối thiểu, tối đa;
  • Xác định số lần, tỷ lệ phần trăm của giá trị, số lượng hàng hóa, tang vật vi phạm, đối tượng bị vi phạm hoặc doanh thu, số lợi thu được từ vi phạm hành chính.

Căn cứ vào hành vi, khung tiền phạt hoặc mức tiền phạt được quy định tại nghị định của Chính phủ và yêu cầu quản lý kinh tế – xã hội đặc thù của địa phương, HĐND thành phố trực thuộc trung ương có quyền quyết định khung tiền phạt hoặc mức tiền phạt cụ thể đối với hành vi vi phạm trong các lĩnh vực quy định nêu trên nhưng không vượt quá mức tiền phạt tối đa đối với lĩnh vực tương ứng quy định tại Điều 24 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012.

hình thức xử phạt vi phạm hành chính
5 hình thức xử phạt vi phạm hành chính bạn cần biết – Nguồn: Luật Thái An

Mức tiền phạt cụ thể đối với một hành vi vi phạm hành chính là mức trung bình của khung tiền phạt được quy định đối với hành vi đó; nếu có tình tiết giảm nhẹ thì mức tiền phạt có thể giảm xuống nhưng không được thấp hơn mức tối thiểu của khung tiền phạt; nếu có tình tiết tăng nặng thì mức tiền phạt có thể tăng lên nhưng không được vượt quá mức tối đa của khung tiền phạt.

Ví dụ: Vi phạm tốc độ khi lái xe ô tô có thể bị phạt từ 800.000 đồng  đến 14 triệu đồng tùy mức độ.

Nghị định số 68/2025/NĐ-CP quy định nguyên tắc xử phạt khi có tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ theo hướng linh hoạt, theo đúng tinh thần của khoản 4 Điều 23, khoản 3 Điều 25 Luật Xử lý vi phạm hành chính, đồng thời, quy định nếu nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong các lĩnh vực nhà nước có quy định nguyên tắc xác định tiền phạt cụ thể đối với một hành vi vi phạm hành chính trong trường hợp có tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ thì áp dụng theo quy định tại nghị định đó.

5. Tước giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn là hình thức xử phạt hành chính nghiêm khắc nhất

Theo Điều 25 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, một số lưu ý khi xử phạt bằng hình thức tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn bao gồm:

  • Tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn là hình thức xử phạt được áp dụng đối với cá nhân, tổ chức vi phạm nghiêm trọng các hoạt động được ghi trong giấy phép, chứng chỉ hành nghề. Trong thời gian bị tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, cá nhân, tổ chức không được tiến hành các hoạt động ghi trong giấy phép, chứng chỉ hành nghề.
  • Đình chỉ hoạt động có thời hạn là hình thức xử phạt được áp dụng đối với cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính trong các trường hợp sau:
    • Đình chỉ một phần hoạt động gây hậu quả nghiêm trọng hoặc có khả năng thực tế gây hậu quả nghiêm trọng đối với tính mạng, sức khỏe con người, môi trường của cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ mà theo quy định của pháp luật phải có giấy phép;
    • Đình chỉ một phần hoặc toàn bộ hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ hoặc hoạt động khác mà theo quy định của pháp luật không phải có giấy phép và hoạt động đó gây hậu quả nghiêm trọng hoặc có khả năng thực tế gây hậu quả nghiêm trọng đối với tính mạng, sức khỏe con người, môi trường và trật tự, an toàn xã hội.
  • Thời hạn tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, đình chỉ hoạt động là từ 01 tháng đến 24 tháng, kể từ ngày quyết định xử phạt có hiệu lực thi hành. Người có thẩm quyền xử phạt giữ giấy phép, chứng chỉ hành nghề trong thời hạn tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề.
  • Thời hạn tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, đình chỉ hoạt động cụ thể đối với một hành vi vi phạm hành chính là mức trung bình của khung thời gian tước, đình chỉ được quy định đối với hành vi đó;
    • Nếu có tình tiết giảm nhẹ thì thời hạn tước, đình chỉ có thể giảm xuống nhưng không được thấp hơn mức tối thiểu của khung thời gian tước, đình chỉ;
    • Nếu có tình tiết tăng nặng thì thời hạn tước, đình chỉ có thể tăng lên nhưng không được vượt quá mức tối đa của khung thời gian tước, đình chỉ.

Ví dụ: Một doanh nghiệp vi phạm nghiêm trọng quy định về an toàn vệ sinh thực phẩm có thể bị đình chỉ kinh doanh trong một thời gian nhất định.

Nguyên tắc xác định thời hạn cụ thể tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn, đình chỉ hoạt động có thời hạn đối với một hành vi vi phạm hành chính trong trường hợp có tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ được quy định chi tiết tại Nghị định số 68/2025/NĐ-CP.

6. Xử phạt tịch thu tang vật, phương tiện là hình thức xử phạt hành chính với mục đích khắc phục

Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính được thực hiện theo quy định tại Điều 26 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 và hướng dẫn tại Nghị định 118/2021/NĐ-CP.

Theo đó, tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính là việc sung vào ngân sách nhà nước vật, tiền, hàng hoá, phương tiện có liên quan trực tiếp đến vi phạm hành chính, được áp dụng đối với vi phạm hành chính nghiêm trọng do lỗi cố ý của cá nhân, tổ chức.

Ví dụ: Buôn bán hàng cấm, hàng giả có thể bị tịch thu toàn bộ số hàng và phương tiện vận chuyển.

7. Trục xuất là hình thức xử phạt hành chính đối với người nước ngoài

Hình thức trục xuất được quy định tại Điều 27 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 và được hướng dẫn tại Nghị định 142/2021/NĐ-CP. Cụ thể:

  • Trục xuất là hình thức xử phạt buộc người nước ngoài có hành vi vi phạm hành chính tại Việt Nam phải rời khỏi lãnh thổ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
  • Đối tượng áp dụng hình thức trục xuất: Cá nhân là người nước ngoài có hành vi vi phạm hành chính trong phạm vi lãnh thổ, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của nước CHXHCN Việt Nam; trên tàu bay mang quốc tịch Việt Nam, tàu biển mang cờ quốc tịch Việt Nam thì tùy theo mức độ của hành vi vi phạm sẽ bị áp dụng hình thức bị xử phạt trục xuất theo quy định tại Điều 27 Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Ví dụ: Một người nước ngoài tổ chức đánh bạc trái phép có thể bị trục xuất khỏi Việt Nam.

8. Sự cần thiết sử dụng dịch vụ tư vấn pháp luật về xử lý vi phạm hành chính của Công ty Luật Thái An

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, hệ thống pháp luật Việt Nam ngày càng được hoàn thiện với khối lượng văn bản pháp luật đồ sộ, phức tạp và thay đổi liên tục. Đặc biệt, trong lĩnh vực pháp luật hành chính, việc nắm bắt chính xác các quy định, áp dụng đúng hình thức xử phạt và thực hiện đúng trình tự, thủ tục là điều không dễ dàng đối với cá nhân và tổ chức. Chính vì vậy, việc sử dụng dịch vụ tư vấn pháp luật về xử lý vi phạm hành chính của các công ty luật chuyên nghiệp như Công ty Luật Thái An trở nên vô cùng cần thiết.

  • Giảm thiểu rủi ro pháp lý và thiệt hại tài chính: Khi xảy ra vi phạm hành chính, nhiều cá nhân và doanh nghiệp không hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, dẫn đến việc bị xử phạt oan sai, xử phạt quá mức hoặc bỏ lỡ cơ hội khắc phục hậu quả để giảm nhẹ hình phạt.
  • Dịch vụ tư vấn của Công ty Luật Thái An sẽ giúp khách hàng: Hiểu rõ quy định pháp luật liên quan đến hành vi vi phạm; Đánh giá đúng mức độ vi phạm và hậu quả pháp lý; Đưa ra các giải pháp phòng ngừa và xử lý kịp thời, giảm thiểu tối đa thiệt hại tài chính.
  • Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng: Không ít trường hợp người dân hoặc doanh nghiệp bị xử phạt không đúng quy định, bị áp dụng hình phạt vượt thẩm quyền hoặc không được đảm bảo các quyền khiếu nại, khởi kiện.
  • Tư vấn chính xác, tận tình và linh hoạt theo từng vụ việc cụ thể.

  • Đại diện pháp lý hiệu quả trong quá trình làm việc với cơ quan nhà nước.

  • Cung cấp giải pháp toàn diện, giúp khách hàng đạt được kết quả tốt nhất.

Liên hệ ngay với Tổng đài tư vấn pháp luật của Công ty Luật Thái An hoặc gọi điện trực tiếp để được tư vấn miễn phí ban đầu và hỗ trợ kịp thời.

Đàm Thị Lộc
Bài viết mới nhất của Đàm Thị Lộc (Xem tất cả)